VATANDAŞLIK HAKLARI

Vatandaşlık hakları anayasamızda 'Temel Haklar ve Ödevler' kısmında düzenlenmiştir. Bu başlık altında ilk olarak , 'Kişinin Hakları ve Ödevleri' bölümünde, bireyin doğuştan sahip olduğu, dokunulmaz ve vazgeçilmez hakları sıralanmaktadır. Bu haklar, bireyi topluma ve devlete karşı koruyan haklardır. Bunlardan farklı olarak bireyin toplumdan ve devletten bazı şeyler ve belli tutumlar istemesini mümkün kılan haklar vardır. Bu yüzden bunlara 'isteme hakları' denir. İşte bu haklar anayasamızda 'Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler' adı altında düzenlenmiştir. Birde bireyin siyasal yaşama katılımını sağlamaya yönelik haklar vardır. Bunlara 'siyasal haklar' denir. Anayasamızda 'Siyasal Haklar ve Ödevler' bölümünde, bu haklardan söz edilmektedir.
Türkiye Cumhuriyeti, Anayasamıza göre, bir 'sosyal devlettir. Sosyal devlet, genellikle, vatandaşların refah durumlarıyla ilgili olan, onlara asgari bir yaşam düzeyi sağlamakla görevli devlet olarak tanımlanır. Kuşkusuz, bir devletin sosyal devlet olma derecesi, anayasadaki 'sosyal ve ekonomik hakları' gerçekleştirme gücüne bağlıdır. Fakat vatandaşların refah durumlarıyla ilgilenen ve bunları anayasada güvence altına alan bir devlet, salt bu niteliğin- den dolayı, sosyal devlet olma özelliğini kazanamaz. 'Demokratik devlet' ile sosyal devlet birbirine sıkı sıkıya bağlı olgulardır. Demokratik devlet, güçsüzlerin güçlerini, devlet yapısı ve siyasal kararlar üzerinde hissettirmeleriyle gerçek anlamda kurulabilir. Bunun için devlet sistemi içinde çalışanların yeri ve ağırlığının olması ve anayasal güvenceye kavuşturulması gerekir. Ancak bu şekilde, sosyal devlet, vatandaşlarına 'lütuf' dağıtan bir 'sadaka devlet' olmaktan çıkar. Bu amaçla çalışma yaşamına ilişkin hükümler de sosyal ve ekonomik haklar içinde yer almaktadır. Siyasal hakların, demokratik bir devlet anlayışı ve uygulaması için vazgeçilmez olduğunu zaten biliyoruz. Şimdi, sosyal ve ekonomik haklar ile siyasal hakları anayasamızda düzenlenen biçimiyle daha ayrıntılı olarak görebiliriz.


SOSYAL HAKLAR NELERDİR?

Toplum yaşamında herkese insanlık onuruna yaraşır bir yaşam düzeyi,sağlamayı amaçlayan haklardır Sosyal haklardan başlıcaları;
Ailenin korunması,
Eğitim ve öğrenim hakkı,
Sağlık, çevre ve konut hakkı,
Soysal güvenlik hakkı
Sanat ve sanatçının korunma hakkı
gençliğin korunması ve sporun desteklenmesi,
tarih, kültür ve tabiat varlıklarının korunması gibi haklardır



 

 

EKONOMİK HAKLAR NELERDİR?

Devlet güçsüzleri, güçlüler karşısında korumak gerçek eşitliği ve toplumsal dengeyi sağlamak amacıyla vatandaşlara ekonomik haklar tanımıştır
Çalışma hakkı,
Sendika kurma hakkı
Toplu iş sözleşmesi ,grev ve lokavt hakkı
Adil ücret ve dinlenme hakkı
Mülkiyet hakkı
tüketici hakları gibi haklar başlıca ekonomik haklardır

SİYASAL HAKLAR NELERDİR?

Vatandaşların ülke yönetimine katılmasını sağlayan haklara siyasal haklar denir
Seçme ve seçilme hakkı,
vatandaş olma hakkı,
kamu hizmetine girme hakkı,
dilekçe hakkı başlıca siyasal haklardır


İNSANCA YAŞAMA HAKKI

İnsanca yaşama, maddi ve manevi varlığınızı koruma ve geliştirme hakkına sahipsiniz. Size hiç kimse işkence ve eziyet yapamaz; insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamazsınız.( Anayasa: Md. 17)

HÜRRİYET

Kişi hürriyeti ve güvenliğine sahipsiniz. Bu hürriyet ve güvenliğiniz kanunlarla belirlenen tutuklama, göz altına alma, ıslah evine gönderme ve resmi müessesede gözlem altına alınma hallerinin dışında hiç bir kişi veya kurum tarafından ihlal edilemez, kesintiye uğratılamaz.Yasa tarafından belirtilmeyen gerekçelere ve usullere dayanılarak özgürlüğünüz kısıtlanamaz. Bu en tabii hakkınız, bunu sağlamak da en önemli görevimizdir. (Anayasa: Md.19)
TUTUKLANMA

Kanunlarla belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda tutuklanmanız durumunda ; tutuklanma sebebinin en kısa zamanda tarafınıza bildirilmesi , haklarınızın neler olduğunun anlatılması ve tutuklandığınızın yakınlarınıza bildirilmesi zorunludur.

Yakalanmanız veya tutuklanmanız durumunda en kısa sürede hakim önüne çıkarılmanız, tutuklanmanız veya yakalanmanızda kanuna uygun olmayan bir unsurun varlığında hemen serbest bırakılmanızı sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahipsiniz.(Anayasa: Md. 19)


 

ÖZEL HAYATIN GİZLİLİĞİ

Ö?zel hayatınıza ve aile hayatınıza saygı gösterilmesini isteme hakkına sahipsiniz. Ö?zel hayatınızın ve aile hayatınızın gizliliğine dokunulamaz. Kanunlarla belirlenen esaslar doğrultusunda verilen arama kararları bu konuda bir istisnadir.(Anayasa: Md. 20)

KONUT DOKUNULMAZLIĞI

Konut dokunulmazlıği en tabii hakkınızdır. Kanunun açıkça gösterdiği hallerde usulüne göre verilen hakim kararı olmadıkça, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde ise Cumhuriyet Savcıları ve onların yardımcıları sıfatıyla emirlerini yerine getirmeye memur olan Güvenlik Güçleri dışında hiç kimse konutunuza giremez, arama yapamaz ve buralardaki eşyanıza el koyamaz.(Anayasa: Md: 21)

AVUKAT İSTEME HAKKI

Herhangi bir suçlamayla yakalanmanız veya göz altına alınmanız durumunda; soruşturmanın her hal ve derecesinde bir veya birden fazla avukatın hukuki yardımından faydalanma hakkına sahipsiniz. Zabıta amir veya memurlarınca ifade alma işleminde ancak bir avukat bulundurabilir, sonraki savunmalarda ise ancak üç avukat bulundurabilirsiniz. Hangi makam veya kişi tarafından yapılırsa yapılsın, soruşturmanın her safhasında avukatınızın sizinle görüşmesi, ifade alma ve sorgu müddetince yanınızda bulunup, hukuki yardımda bulunması engellenemez veya kısıtlanamaz. Avukat seçebilecek durumda olmamanız halinde ise baro tarafından görevlendirilecek bir avukatın hukuki yardımından ücretsiz faydalanabilirsiniz. (CMUK Md. 135-136)

DELİL TOPLAMA HAKKI

İfadenizin alınması veya sorgunuz sırasında şüpheden kurtulmak gayesiyle somut delillerin toplanmasını talep edebileceğinizin ve aleyhinize olan şüpheleri ortadan kaldıracak delilleri ileri sürme hakkınızın olduğunun da hatırlatılması zorunludur. (CMUK Md. 123)

GEÇERSİZ İFADE

Alınan ifadeniz sonucu alınan beyanınızın özgür iradenize dayanmasi zorunludur. Bu iradenizi baski altında alarak, kötü davranma, işkence, zorla ilaç verme, yorma, aldatma, bedensel cebir ve şiddette bulunma, bazı araçlar uygulama gibi iradeyi bozan bedeni veya ruhi müdahale yapılamaz. Kanuna aykırı menfaat vaad edilemez. Bu tür yasak yöntemlerle elde edilen ifadeleriniz rızaniz olsa dahi delil olarak değerlendirilemez. (CMUK Md. 135)


 

SUSMA HAKKI

Zabıta amir ve memurlarıi ile Cumhuriyet Savcısı Tarafından ifade alma ve hakim tarafından sorguya çekilmede; ne ile suçlandiğınızın açıkça belirtilmesi, isnat edilen suçlamayla ilgili olarak açıklamada bulunmamanızın (yani susmanızın) kanuni haklarınızdan olduğunun hatırlatılmasıi da zorunludur.(CMUK Md. 135)

ÖDEVLERİMİZ

"Temel hak ve hürriyetler, kişinin topluma, ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını da ihtiva eder" (Anayasa: Md. 12/2)